DWUTLENEK WĘGLA


Jak wiadomo węgiel jest pierwiastkiem niezbędnym wszystkim formom życia na ziemi i to w znacznych ilościach. I tak zawartość węgla w suchej masie rośliny wynosi około 45%. Rośliny wodne mają dwa sposoby na pozyskiwanie węgla potrzebnego do ich wzrostu. Pierwszym z nich jest wyłapywanie wolnego dwutlenku węgla (CO2) rozpuszczonego w wodzie, podłożu lub bezpośrednio z powietrza. Przy braku wolnego CO2 wiele roślin ma zdolność zaspokajania swojego zapotrzebowania na węgiel poprzez pobieranie go bezpośrednio z węglanów rozpuszczonych w wodzie - i jest to drugi sposób.

O ile ten drugi sposób jest użyteczną adaptacją roślin w warunkach naturalnych to w akwarium jest zjawiskiem niepożądanym. Gdy rośliny rozkładają węglan wapnia rozpuszczony w wodzie aby zaspokoić swoje potrzeby na węgiel (ten proces nazywany jest czasem biologicznym odwapnieniem wody) , woda ma coraz mniejsze i mniejsze zdolności buforujące, co prowadzi do poważnych zaburzeń odczynu wody pH. W skrajnym przypadku są w stanie całkowicie wyczerpać te zasoby węgla.

W akwarium występuje wiele możliwych źródeł CO2. Jedna piąta CO2 asymilowanego przez rośliny powraca z powrotem do wody. Ryby oddychając także wprowadzają CO2 do wody. Bakteryjne utlenianie martwego materiału roślinnego i drewna z dekoracji także wprowadza CO2 do wody. Jednakże największy wpływ na poziom CO2 w akwarium ma filtr biologiczny. W pełni dojrzały filtr biologiczny wytwarza 1 gram CO2 w ciągu 24 godzin z każdego grama suchego pokarmu dla ryb dodanego do akwarium.

W akwarium ustabilizowanym, umiarkowanie oświetlonym (nie więcej niż 0,5W/1 litr wody), z minimalnym napowietrzaniem podczas gdy światło jest włączone możliwe jest uzyskanie dobrego wzrostu roślin bez dozowania dodatkowego CO2. Przy mocniejszym oświetleniu dozowanie CO2 staje się niezbędne. Jeżeli pomiar pH rano przed włączeniem oświetlenia i pomiar późnym popołudniem wykażą drastyczne różnice to jest to sygnał że rośliny wykorzystują do cna cały dostępny CO2 w zbiorniku. Jeżeli alkaliczność (lub twardość węglanowa) jednocześnie spada w tym czasie, niedostatek CO2 staje się wtedy oczywisty.

Ilość CO2 potrzebna w akwarium dla zapewnienia dobrego wzrostu jest określana na ok. 15 mg/l, chociaż bezpieczna i efektywna ilość CO2 w wodzie może mieścić się w granicach 10 do 40 mg/l.

Akwarium zużywa przy dobrym oświetleniu, średniej obsadzie roślin 1 do 2 mg/l CO2 podczas godziny fotosyntezy. Powietrze w pomieszczeniach zawiera 1 do 3 mg/l CO2 , a napowietrzana woda jest w stanie rozpuścić tylko 0,7 CO2 zawartego w powietrzu. Stąd wynika, że napowietrzanie w zbiorniku roślinnym powinno być utrzymywane na minimalnym poziomie oraz dlaczego nawożenie CO2 jest często niezbędne.

Fotosynteza jest sercem łańcucha pokarmowego. Rośliny (oraz pewne bakterie) mają unikalną zdolność bezpośredniego wykorzystywania energii słonecznej. Ta energia jest spożytkowana do przemiany wody, CO2 oraz minerałów występujących w środowisku do produkcji materii organicznej z której zbudowane są rośliny. Produktem ubocznym tego procesu jest gazowy tlen. Proces fotosyntezy jest bardzo złożony i jego opis leży poza zakresem tego artykułu. Dla tych, którzy są zainteresowani (a jest to bardzo interesujące) pozostaje sięgnąć do dobrej encyklopedii. Dla naszych celów wystarczy zrozumienie, że dla optymalnego wzrostu roślin (i optymalnej produkcji tlenu) rośliny muszą otrzymać światło o dostatecznej intensywności, odpowiednim widmie i przez odpowiednio długi czas. Muszą mieć ciągłą dostawę CO2 podczas gdy zbiornik jest oświetlony oraz muszą mieć dostęp do innych składników pokarmowych potrzebnych im do wzrostu.

Świeżo upieczeni wodni ogrodnicy często myślą, że dodawanie CO2 do wody ograniczy ilość tlenu dostępnego w wodzie dla ryb. Dla stężeń CO2 i tlenu które nas interesują przy opiece nad akwarium oba te gazy występują w wodzie w stężeniach niezależnych od siebie wzajemnie. Dodawanie małych ilości CO2 nie powoduje wypierania z wody tlenu. Wprost przeciwnie – właściwe dozowanie CO2 w połączeniu z odpowiednim oświetleniem powinno podnieść stężenie tlenu w wodzie. Często w akwarium z rzeczywiście dobrym wzrostem roślin można zobaczyć bąbelki odrywające się od liści roślin. Jest to tlen którego produkcja odbywa się w takim tempie, że nie jest możliwe dalsze jego rozpuszczanie w wodzie – więc jest wydalany do atmosfery.

W temperaturze jaką zazwyczaj utrzymuję w moich zbiornikach roślinnych wynoszącej ok. +240C, poziom nasycenia tlenem przekracza 8 mg/l (8 ppm). Dla zdrowia ryb i roślin jest zalecane aby poziom nasycenia tlenem nie spadał poniżej 60%, co w moim przypadku oznacza 5 mg/l. Jeżeli ilość tlenu spadnie poniżej 2 mg/l lub 25% nasycenia tlenem, ryby mogą znaleźć się w zagrożeniu (Te cyfry odnoszą się tylko do akwarium słodkowodnego. Morskie mają niższy punkt nasycenia). CO2 a pH

Istnieje potencjalne zagrożenie jeżeli dozujemy CO2 niewłaściwie monitorując jego ilości podawane do akwarium. Obecność CO2 w wodzie powoduje obniżenie pH. Może to być spożytkowane dla obniżenia pH do zakresu preferowanego przez większość roślin. Jednakże jeżeli woda nie ma dostatecznych właściwości buforujących lub wprowadzi się zbyt wiele CO2 do wody to odczyn wody pH może spaść do poziomu, który jest zabójczy dla ryb w akwarium. Dobrze jest traktować dozowanie CO2 jako dodatek taki jak nawozy, regulatory odczynu, lekarstwa a nawet pokarm dla ryb – wszystko to może wywołać w akwarium zabójcze warunki w przypadku przedawkowania. CO2 nie jest inne. Musi być stosowane właściwie aby zapewnić bezpieczeństwo mieszkańców akwarium.

CO2 rozpuszczone w wodzie wytwarza słaby kwas i jak było stwierdzone powyżej obniża pH wody. Dla wody umiarkowanie twardej to działa świetnie. Akwaryści, którzy dysponują wodą o wysokiej alkaliczności mogą potrzebować obniżyć twardość węglanową (KH) przez zmieszanie surowej wody z wodą destylowaną lub wodą z filtra odwróconej osmozy (filtr RO).
Akwaryści mający z kolei bardzo miękką wodę muszą zwiększyć jej alkaliczność. Bez własności buforujących wody wywołanych przez twardość węglanową (KH) dodawanie CO2 może powodować spadek pH do wartości szkodliwych dla roślin a zwłaszcza dla ryb. KH może być podwyższone przez preparaty specjalnie przeznaczone do tego celu (...)

Jaka ilość CO2 jest wystarczająca?

Jak zostało stwierdzone powyżej zalecany zakres dla CO2 mieści się pomiędzy 10 i 40 mg/l.
Celem powinno być stosowanie dozowania tak aby się zmieścić w tym zakresie osiągając pH neutralne (pH7) lub nieco niższe. Należy unikać wartości granicznych tego zakresu.
Jeżeli twój system dozowania nie jest absolutnie dokładny, to bardzo łatwo przekroczyć zalecane wartości stężenia CO2.
Są w sprzedaży zestawy do mierzenia stężenia CO2 .